Nr. 123 Old Ni-js
Geplaatst op dinsdag 10 maart 2026 om 9:43
[Distributie medio maart 2026]
Van de redactie (3)
Wat was er eerder, het kasteel Huis Bergh of de stad ’s-Heerenberg? Kees Brok neemt ons mee in deze zeer interessante kip-of-ei-discussie en werpt een nieuw licht op de ontstaansgeschiedenis van ’s-Heerenberg. Het verhaal prikkelt en laat ons twijfelen over (oude) aannames. Een feest om te lezen voor iedereen die geïnteresseerd is in
de geschiedenis van ‘s-Heerenberg. En laat ik nu ook nog geboren zijn in die besproken ‘Ailde Stat’. Ik kijk nu al uit naar het vervolg in juli.
Wat ook prikkelt zijn oude kaarten. Kent u dat, meteen zoeken naar herkenningspunten, eigen woonplaats, wegen en dan de vraag klopt het (nog)? Marcel Kuster heeft zijn lezing over zijn prijswinnende kaart uit 1639 omgezet in een prachtig artikel, zodat u onze omgeving en de wegen van weleer rustig kunt ontdekken.
Dat onze omgeving ook kunstenaars prikkelt is al een tijdje in Old Ni-js te zien in de serie Pieters Pad. In dit maartnummer is er ook nog extra aandacht voor de kruisweg van Pieter Derksen. En kent u de kruisweg in het Stadspark achter Gouden Handen? Ton van Vliet heeft daar mooie en kunstige foto’s van gemaakt. Hoe onze omgeving ook andere kunstenaars prikkelt is van Pasen tot en met Pinksteren te zien in de kunstwandelroute rondom Huis Bergh. De kunsthistoricus Frank van der Ploeg schotelt u alvast wat kunstwerken met een historische inslag voor.
Velen kennen de nog altijd functionerende K.W.J. uit Stokkum, maar ook ’s-Heerenberg heeft soortgelijke verenigingen gekend. Een gesprek met oud-lid Louis Marissink geeft een persoonlijk inkijkje en zo krijgt een foto een verhaal.
Uiteraard mag onze boekenrubriek niet ontbreken.
Veel leesplezier!
Ruth Mijnen
Kasteel en stad Bergh vanuit archeologisch perspectief (4)
[KEES BROK]
Over de ontwikkelingsgeschiedenis van de stad ’s-Heerenberg is, in tegenstelling tot die van kasteel Huis Bergh, nauwelijks iets geschreven. De stad komt in de literatuur
hooguit als een vanzelfsprekend aanhangsel van Huis Bergh voorbij en dan ook nog op een manier die doet vermoeden dat de auteurs er automatisch van uitgaan dat de stad vanwege de vestiging van het kasteel is ontstaan. Maar wat als het kasteel is gebouwd toen er al lang en breed bewoning was? Archeologische vondsten hinten
hier op. Ook zijn er indicaties dat een en ander vroeger in de tijd geplaatst kan worden dan tot nu toe gedacht.
In twee afleveringen onderzoekt Kees Brok vanuit archeologisch perspectief de ontwikkeling van kasteel en stad Bergh, apart en in hun onderlinge samenhang. In het eerste
deel de ontwikkeling van ’s-Heerenberg en het opwerpen van de motteheuvel voor de bouw van de eerste kasteelfase. >>>
De kruisweg van Pieter Derksen (26)
[HEDVIG BEUNK]
Voor de Sint Suitbertuskerk in Stokkum maakte Pieter Derksen midden jaren zestig van de vorige eeuw nieuwe staties voor de kruisweg, een in de katholieke kerk traditioneel op Goede Vrijdag gelopen devotie-oefening. De abstracte interpretatie van Jezus’ lijdensweg kan de boeken in als een van de meest sobere én droefgeestige die er bestaan.
Pieters kruiswegstaties ogen apocalyptisch; alsof de wereld zoals we die kennen ten einde is gekomen. En in zekere zin was dat ook zo. Van te voren had Jezus het zijn getrouwen weliswaar goed uitgelegd: hij zou sterven maar daarna uit het graf verrijzen - moed houden dus. Maar door alle commotie was deze boodschap al snel naar de achtergrond verdwenen en voelden de apostelen zich bovenal angstig en van God verlaten.
Pieter zal deze emoties zeker in het maakproces hebben meegenomen, maar iets anders heeft hem waarschijnlijk meer geïnspireerd: het feit dat Jezus de strafuitvoering als mens onderging, teneinde onze zonden op zich te nemen en zo de weg naar God vrij te maken. >>>
Berghse geschiedenis door de ogen van kunstenaars (28)
[FRANK VAN DER PLOEG]
Met de verhuizing van de KUNSTwandelroute in 2025 van Hummelo naar ’s-Heerenberg zijn er voor de deelnemende kunstenaars nieuwe inspiratiebronnen.
Naast de natuurlijke omgeving spreekt de rijke lokale geschiedenis tot de verbeelding.
De KUNSTwandelroute viert dit jaar de 25ste editie en is voor de tweede keer gesitueerd rond Kasteel Huis Bergh. Uitgangspunt is dat deelnemers een nieuw werk maken voor een vooraf bepaalde locatie.
Daartoe wordt eerst gezamenlijk de route verkend en worden plekken verdeeld. Er zijn kunstenaars die iets maken dat leidt tot anders waarnemen van een bekende plek. Zo plaatsten vorig jaar Dries Olthof en Gebke Westra houten cirkels in de wadi in de fruittuin in de Nieuwe Gaarde. Die is op zichzelf al een vrije interpretatie uit 2015 van de
situatie in 1727, maar met de toevoeging van de extra Zichtlijn (de titel van hun werk) ontstond een versterkt schouwspel. Even verderop is de befaamde zichtlijn naar de kerk van Elten, die zich openbaart direct na het verlaten van de Nieuwe Gaarde. Jozef Kemperman plaatste aan het eind van het lange pad een metershoge grasspriet. Zo rank dat deze niet te zien was van grote afstand. Ernaar toe lopend verdrong de spriet meer en meer de kerk. >>>
Tekst: Redactie Old Ni-js
